پدیده های تسهیلاتی و محصولات مهندسی برای جوابگویی به نیاز انسان و یا احتیاجات جامعه ساخته می شوند. یک پدیده تسهیلاتی مهندسی یا محصول مهندسی از اجزای مختلفی تشکیل شده اند که در راستای نیل به یک هدف مشترک هستند و از آن به “سیستم مهندسی” یاد می شود. سرتاسر کل فرایند برنامه ریزی، طراحی، ساخت، اجرا، نگهداری سیستم های مهندسی، مانند بزرگراه ها یا کارخانه های صنعتی از تصمیم های مهم و پیچیده هستند. برای اینکه پروژه ای که نیازمند تکنولوژی مدرن است تحقق یابد، باید در مرحله اول پروژه از نظر فنی امکان پذیر باشد و سپس از نظر اقتصادی؛ بعبارت دیگر توجه به ملاحظات فنی و اقتصادی هر دو اساسی هستند. بنابراین برای شروع هر پروژه جدید یا سیستم مهندسی باید قبل از اینکه منابعی برای ساخت آن در نظر گرفته شود، باید این سیستم از نظر فنی امکان پذیر باشد؛ دوم آنکه حتی اگر پروژه از نظر فنی امکان پذیر بود، باز هم ممکن است بدلیل بیش از حد بالا بودن هزینه های پروژه در مقابل عایدی های آن، سیستم مهندسی ارزش ساخت را نداشته باشد.

اساس نیازمندی های اجتماعی، جدای از حداقل نیاز قطعی برای بقای انسان، ضرورتاً تقاضا در بازار رقابت نیست؛ بلکه متکی بر قضاوتهای ارزشی است. چیزی که در یک جامعه ممکن است نیاز شمرده شود، در جامعه دیگر ممکن است “لوکس” تلقی شود. بنابراین اهداف و محدودیت ها و همچنین نیازها و مقتضیات مبتنی بر ارزش هستند. بعنوان مثال در بعضی کشورهای درحال توسعه، تأکید بر بهبود رفاه از طریق افزایش کارایی اقتصادی به قدری زیاد است که تنها مانع اجرای پروژه، محدودیت فنی و اقتصادی است.

در بخش خصوصی، شکست یک سرمایه گذاری جدید منجر به اتلاف سرمایه گذاری و در نتیجه آن، حذف از بازار خواهد شد اما در بخش عمومی، شکست یک پروژه جدید جهت تأمین نیازهای اجتماعی کمتر آشکار است چرا که رفاه عمومی را نمی توان به سادگی اندازه گیری کرد، و چه بسا پروژه به تعهدی تبدیل شود که بسادگی قابل کنار گذاشتن نباشد لذا

در آماده سازی یک پروژه مهندسی، مهم است که قبل از انتخاب آن پروژه، منافع و هزینه ها را ارزیابی کنیم.

فرآیند تصمیم گیری

گام اول: تعریف مسئله

گامهای آماده سازی پروژه به ترتیب یاد شده برداشته می شود ولی لزوماً به این معنی نیست که برگشت به گام های قبل میسر نباشد؛ وقتی تحقیقات در گام های بعدی منجر به بینشی جدید شود و اصلاح در امور انجام شده لازم شود، برگشت و دوباره کاری ضروری خواهد بود.

گام دوم: تعیین هدفها و معیارها

اهداف باید بصورتی تعریف و تعیین گردند که دقیق باشند و بتوان آنها را با عباراتی اندازه گیری کرد. برای تصمیم گیری در یک سازمان، توجه کردن به سلسله مراتب امری ضروری است. اهداف عام در بالاترین سطح مجدداً بعنوان اهداف خاص و معیارهای عملی خاص برای استقرار اهداف در طبقه پایین تر بعدی، بصورتهای شاخص های راهنما برقرار می شوند.  برای درک این مفهوم فکر میکنم مثال ذیل بتواند کمک خوبی برایتان بکند. بعنوان مثال، یک شرکت ممکن است چندین بخش داشته باشد که هر کدام بصورت مستقل عمل می کنند، اما این بخش ها بایستی پیگیر هدفهایی که با اهداف شرکت هماهنگ اند، باشند. هر بخش هم به نوبه خود ممکن است چندین قسمت داشته باشد که در جهت رسیدن به هدفی مشترک کار می کنند.

گام سوم: تهیه طرح ها و برنامه های گزینه

تهیه برنامه های گزینه ای برای تحقق اهداف، فرایند استنتاج از “ترکیب راه حل های مختلف” مربوط به مسئله موردنظر می باشد. فعالیت هایی که در این برنامه ها در نظر گرفته شده است، بیشتر به تجربه  و خلاقیت مربوط می شوند تا به علم و دانش یا روش کار .

گام چهارم: ارزیابی و انتخاب

بعد از اینکه راه حل های مربوطه شناسایی شدند، بایستی پیامدهای هر کدام از راه حل ها مورد بررسی قرار گیرد و به اصطاح باید بین راه حل ها بده – بستان صورت پذیرد و آنهایی که شایستگی بیشتری دارند انتخاب شود.

از این گذشته، باید امکانپذیری فنی و اقتصادی هر کدام از راه حل ها را با دقت بررسی کرده و مواردی که از نظر فنی و سپس اقتصادی امکان پذیر نیستند ، از مقایسات حذف شوند. ذکر این نکته نیز به نوبه خود ضروری است که لزوماً کارکرد و هزینه تنها معیارهای مقایسه نیستند چرا که این عوامل نمی توانند عوامل ناملموسی مانند زیبایی، منافع اجتماعی و … را اندازه گیری کنند؛ لذا در تحلیل نهایی برای هر یک از راه حل ها، باید هم عوامل کیفی و هم عوامل کمی را مورد توجه قرار داد

گام پنجم: اجرا و کنترل

پس از انتخاب روش، می توان اجرای پروژه را بعد از اینکه منابع پروژه آماده شد، شروع کرد. برای اطمینان از اجرای صحیح و منطبق با برنامه، بایستی کنترل های لازم اعمال شود.

در این مقاله ابتدا در مورد پروژه مهندسی و سپس فرایند تصمیم گیری را شرح دادیم و متوجه شدیم که فرایند تصمیم گیری مسئله ساده ای نیست و پیچیدگی های زیادی بسته به نوع پروژه دارد. امیدوارم از این مقاله لذت برده باشید و از مطالب این در محیط کاری استفاده نمایید.